Iwu nnwere onwe nke 1960: ebumnobi na atụmatụ

Tupu 1960 Independence constitution, N'ebe ahụ ọgbakọ ogbako london nke 1957 (May 23 – June 26) na ọgbakọ lagos nke 1958 ebe e mere mkpebi ndị dị mkpa.
Nzukọ ahụ kwetara na ọktoba 1st 1960 ka ụbọchị nnwere onwe nke Naijiria. Mkpebi nke ọgbakọ ndị a mere ntọala maka mgbanwe na mgbakwunye na iwu lyttleton. Iwu 1960 mere ka Naijiria na-elekọta ọchịchị nke ha.
Atụmatụ iwu nnwere onwe nke 1960
Iwu nnwere onwe nke 1960 nwere atụmatụ ndị a:
1. O guzobe a omeiwu Democracy.
2. Enyere ikike ọchịchị n'aka eze nwanyị, nke onye isi ọchịchị etiti na ndị gọvanọ na mpaghara ndị ga-eme ihe na ndụmọdụ ndị ozi. Onye isi gọọmentị (Prime Minister) bụ onye ndu otu pati na-enye iwu ọnụ ọgụgụ kachasị elu n'ụlọ ndị nnọchi anya.
3. A full kabinet e hiwere ọchịchị.
4. E hibere kọmitii na-ahụ maka ikpe ka ọ bụrụ ndụmọdụ gbasara nhọpụta nke ụlọikpe ukwu na ndị ọka ikpe n'ụlọikpe kacha elu.
5. A kwadoro nnwere onwe nke ụlọ ikpe na a ga-akwụ ndị ọka ikpe site na ego nkwụghachi ụgwọ ego.
6. Kọmitii ikpe nke Privy Council na London bụ ụlọ ikpe ikpe ikpeazụ maka obodo ahụ.
7. Ụlọ omebe iwu bụ bicameral na ụlọ abụọ nke nnochite anya na a ahọpụtara ụlọ sinetị. Nnọchite anya na Ụlọ ndị nnọchiteanya bụ dabeere na onu ogugu ndi mmadu mgbe sinete di dabeere na nha nha nke mpaghara. Mpaghara niile nwere mmadụ iri na abụọ na sineti nke ọ bụla.
8. Ndị ụlọ omebe iwu mpaghara niile bụ nke abụọ.
9. Usoro iwu bụ gọọmenti etiti ma nwee ndepụta nke isiokwu; Ndepụta ahapụrụ iche maka gọọmentị etiti. Ndepụta ndị omebe iwu maka mpaghara isiokwu ndị kpuchiri ekpuchi akpọ ihe fọdụrụ na-abụghị nke e depụtara maka Gọọmenti etiti ma ọ bụ gọnarị ọchịchị mpaghara.
10. Ikike pụrụ iche nke Gọọmenti etiti nyere maka:
a. Enyere ikike gọọmentị etiti karịa ikike mpaghara ọ bụla ma ọ bụrụ na esemokwu dị n'etiti iwu gọọmentị etiti na mpaghara.
Ike mberede nke gọọmentị etiti:
If a Gọọmenti mpaghara na-eji ikike ya eme ihe megidere iwu nke usoro iwu (ngalaba 60 na 80) nke ma ọ bụrụ na ọchịchị mpaghara agaghị eleda ikike ọchịchị gọọmenti etiti anya ma ọ bụ tinye ya n'ihu n'ihe ize ndụ, gọọmenti etiti nyere ikike ịme iwu maka ya. akụkụ ọ bụla nke obodo (n'agbanyeghị ma ihe ndị ahụ bụ nanị na concurrent isiokwu) n'oge a oge mberede. Akọwapụtara ihe mberede dịka n'oge a oge nke a agha na gọọmenti etiti ma ọ bụ mgbe nzuko omeiwu kwupụtara nke ahụ a Ọnọdụ mberede ọha na eze dị ma ọ bụ mgbe ọtụtụ n'ime ndị omeiwu ụlọ omeiwu ọ bụla na-ekwupụta na ọgba aghara na-eyi ụlọ ọrụ onye kwuo uche ya na mba ahụ. (Ebutere ike a n'afọ 1962 n'oge ọgba aghara mpaghara ọdịda anyanwụ na Dr. Moses Majakodunmi bụ gọọmenti etiti họpụtara ka ọ bụrụ naanị onye nchịkwa nke mpaghara ahụ n'ọnọdụ ọchịchị a họpụtara ahọpụta, nke kwụsịrị).
b. Akwụkwọ iwu ahụ nwere n'ime ya usoro iwu dị iche iche maka gọọmentị etiti, mpaghara ugwu, mpaghara ọdịda anyanwụ na mpaghara ọwụwa anyanwụ.
c. Usoro maka mmezigharị iwu iwu nkịtị siri ike. Ihe siri ike nke usoro iwu bụ karịa mgbe a ga-emepụta mpaghara ọhụrụ, na mmezi oke. A gbasoro usoro mmeghari ahụ siri ike n'oge okike nke mpaghara Mid-Western na 1963.
d. Edebere n'usoro iwu ahụ bụ usoro ikike mmadụ nwere iji kwụsị ụjọ nke ndị pere mpe na nnwere onwe n'otu n'otu.

Leekwa  Akụrụngwa Nhicha: Pụtara na ojiji nke ihe nrụcha ụlọ emere
Biko nyere anyị aka site n'ịkekọrịta: